Köld böð: Lífeðlisfræðileg áhrif og heilsufarslegur ávinningur
Á undanförnum árum hafa köld böð og köld sturtuböð notið aukinna vinsælda, bæði sem hluti af daglegum lífsstíl og sem meðferð við ýmsum heilsufarsvandamálum, á meðal íþróttafólks og almennings. Aðferðir eins og ísböð, sjósund yfir vetrarmánuði og köld sturtuböð eru oft tengdar við aukna vellíðan, betri bata eftir áreynslu og styrkingu ónæmiskerfisins. Þrátt fyrir vinsældirnar er mikilvægt að skoða hvaða vísindalegu gögn liggja að baki og hvernig líkaminn bregst raunverulega við kuldaáreiti.
Kuldameðferð (e. cold water immersion) felur í sér að líkaminn er útsettur fyrir köldu vatni, yfirleitt undir 15°C, í stuttan tíma. Við slíka útsetningu fer af stað röð lífeðlisfræðilegra viðbragða sem hafa bæði skammtíma- og langtímaáhrif á líkamann (Tipton et al., 2017).
Köld böð hafa orðið sífellt vinsælli á Íslandi á síðustu árum, Í þessari grein verður fjallað um heilsufarsleg áhrif kaldra baða, með áherslu á vísindalegar heimildir og reynslu fólks. Íslendingar hafa löngum notað náttúrulega heita og kalda potta til að hressa líkama og sál.
Bráð lífeðlisfræðileg viðbrögð
Þegar líkaminn kemst skyndilega í kalt vatn virkjast svokallað „kuldaáfallssvar“ (e. cold shock response). Það einkennist af hraðri öndun, auknum hjartslætti og hækkun blóðþrýstings (Tipton et al., 2017). Þessi viðbrögð eru hluti af varnarviðbrögðum líkamans og miðast að því að viðhalda kjarnahita líkamans.
Blóðæðar í húð og útlimum dragast saman (æðasamdráttur), sem minnkar blóðflæði til yfirborðs líkamans og dregur úr varmatapi. Samhliða þessu eykst virkni sympatíska taugakerfisins og losun streituhormóna, svo sem noradrenalíns (Hussain & Cohen, 2018). Noradrenalín hefur meðal annars áhrif á árvekni og getur stuðlað að bættri einbeitingu og tímabundinni aukningu á orku.
Áhrif á ónæmiskerfið
Köld böð virðast einnig styrkja ónæmiskerfið. Rannsóknir hafa sýnt að einstaklingar sem fara reglulega í köld böð geta aukið framleiðslu hvítra blóðkorna, sem eru lykilþættir í varnarviðbrögðum líkamans (Shevchuk, 2007). Þetta getur stuðlað að betri mótstöðu gegn veirusýkingum og öðrum sjúkdómum, þó að frekari rannsóknir séu nauðsynlegar til að staðfesta langtímaáhrif.
Áhrif á bólgur og bata
Köld böð hafa lengi verið notuð í íþróttum til að flýta fyrir bata eftir mikla líkamlega áreynslu. Rannsóknir benda til þess að köld vatnsdýfing geti dregið úr vöðvaverkjum eftir æfingar (DOMS – delayed onset muscle soreness) (Hohenauer et al., 2015).
Ástæðan er talin vera samspil æðasamdráttar, minnkaðs bólgusvars og minni vefjabjúgs. Með því að draga úr blóðflæði til vöðva tímabundið getur kuldi haft áhrif á bólguboðefni og verkjaskyn (Bleakley et al., 2012). Hins vegar benda sumar rannsóknir til þess að of tíð notkun kuldameðferðar geti mögulega haft áhrif á vöðvaaðlögun til lengri tíma, sérstaklega þegar markmiðið er styrktaraukning.
Áhrif á geðheilsu og streitu
Sífellt fleiri rannsóknir skoða áhrif kuldaáreitis á andlega heilsu. Regluleg útsetning fyrir köldu vatni virðist geta haft jákvæð áhrif á skap og streituþol (Hussain & Cohen, 2018).
Margir lýsa því að köld böð hafi jákvæð áhrif á andlega heilsu. Samkvæmt rannsókn Hofmann og félaga (2016) getur kuldaáreiti valdið losun endorfína og annarra taugaboðefna sem bæta líðan og draga úr kvíða og þunglyndi.
Ein möguleg skýring er aukin losun taugaboðefna eins og noradrenalíns og dópamíns. Einnig getur kuldaáreiti virkjað svokallaða hormesis-svörun – það er að líkaminn styrkist við hóflegt álag. Sum gögn benda til þess að regluleg köld böð geti dregið úr einkennum þunglyndis hjá sumum einstaklingum, þó að frekari rannsóknir séu nauðsynlegar (Hussain & Cohen, 2018).
Oft er sagt að „kaldur sjór hressir hugann“, þar sem fólki líður oft betur eftir kalda potta eða sjóböð.
Efnaskipti og brún fita
Kalt umhverfi getur virkjað brúna fitu (e. brown adipose tissue), sem sérhæfir sig í varmamyndun. Brún fita brennir orku til að framleiða hita og getur þannig haft áhrif á orkuefnaskipti (van Marken Lichtenbelt et al., 2009).
Regluleg kuldaútsetning hefur verið tengd aukinni virkni brúnnar fitu, sem gæti haft jákvæð áhrif á efnaskipti og insúlínnæmi. Þó er enn óljóst hversu mikil klínísk áhrif þetta hefur til lengri tíma litið.
Ónæmiskerfi
Sumar rannsóknir benda til þess að regluleg köld sturtuböð geti tengst minni veikindafjarvistum (Buijze et al., 2016). Talið er að kuldaáreiti geti haft áhrif á ónæmiskerfið með því að örva ákveðin varnarsvör og auka framleiðslu hvítkorna. Hins vegar eru niðurstöður ekki einhlítar og þörf er á frekari rannsóknum.
Áhætta og varúð
Þrátt fyrir mögulegan ávinning fylgir kuldaútsetningu áhætta. Einstaklingar með hjarta- og æðasjúkdóma ættu að sýna sérstaka varúð, þar sem skyndilegt kuldaáfall getur aukið álag á hjarta (Tipton et al., 2017).
Einnig getur ofkæling orðið ef dvalið er of lengi í köldu vatni. Mikilvægt er að hefja kuldaþjálfun smám saman og undir öruggum aðstæðum.
Niðurlag
Köld böð hafa margvísleg lífeðlisfræðileg áhrif á líkamann, þar á meðal virkjun sympatíska taugakerfisins, áhrif á bólgusvar og mögulega aukna virkni brúnnar fitu. Rannsóknir benda til að köld vatnsdýfing geti dregið úr vöðvaverkjum eftir æfingar og haft jákvæð áhrif á skap og streituþol.
Þó þarf að nálgast kuldaáreiti með varúð og í ljósi einstaklingsbundinna aðstæðna. Eins og með margt annað í heilsutengdum aðferðum virðist lykilatriðið vera hófsemi, aðlögun og upplýst ákvörðun.
Íslensk náttúra og menning hefur löngum lagt áherslu á samspil manns og umhverfis, og köld böð eru dæmi um hvernig gamlar hefðir og ný vísindi geta farið saman.
Eylíf heilsuvörurnar
Við hjá Eylíf, trúum því að með góðum venjum og hreyfingu getir hver og einn bætt heilsu sína. Þess vegna höfum við lagt okkur fram við að bjóða upp á góð og hrein íslensk hráefni, til að styðja þá sem kjósa heilbrigðan lífsstíl með heilnæmum fæðubótarefnum. Við höfum lagt okkur fram við að setja saman öflug íslensk hráefni í heilsuvörurnar okkar til að stuðla að betri heilsu og efla næringarbúskapinn.
Við vöndum til verka og sækjum í sjálfbærar auðlindir úr sjó og landi. Notum hreina íslenska náttúruafurð, náttúruleg og hrein hráefni sem eru ekkierfðabreytt og stuðla að heilbrigðri sál í hraustum líkama. Þannig erum við öll færari að takast á við verkefnin í dagsins önn. Vörurnar okkar er hægt að skoða hér
Við leitum í íslenska náttúru og bjóðum upp á Stronger LIVER og Happier GUTSsem innihalda uppbyggjand næringarefni frá sjálfbærum auðlindum til sjávar og sveita.
Innihaldsefnin eru kítósan sem bindur fituefni í meltingavegi, ætihvönn sem hefur verið notuð frá örófi alda við meltingatruflunum, kísil og kalkþörunga úr hafinu sem innihalda 74 stein- og snefilefni frá náttúrunnar hendi og við styrkjum blönduna með C vítamíni, kólín og mjólkurþistli sem eru þekkt fyrir að hafa góð áhrif á meltinguna og starfsemi lifrar.
Happier GUTS frá Eylíf inniheldur gæðablöndu af meltingarensýmum sem vinnur vel með öðrum innihaldsefnum sem varan inniheldur.
Innihaldsefnin í Happier GUTS eru td. Kítósan frá Siglufirði, GeoSilica kísillinn, kalkþörungar frá Bíldudal og fjallagrös sem eru handtínd víða um land, á
samt viðbættum meltingarensímum og vítamínum.
Hér er hægt að lesa nokkrar reynslusögur af öllum Eylíf vörunum.
Heimildir
Bleakley, C. M., Davison, G. W., & Whatman,
. (2012). The use of ice in the treatment of acute soft-tissue injury. The American Journal of Sports Medicine, 40(5), 1139–1146.
Buijze, G. A., Sierevelt, I. N., van der Heijden, B. C., Dijkgraaf, M. G., & Frings-Dresen, M. H. (2016). The effect of cold showering on health and work: A randomized controlled trial. PLoS ONE, 11(9), e0161749.
Hohenauer, E., Taeymans, J., Baeyens, J.-P., Clarys, P., & Clijsen, R. (2015). The effect of post-exercise cryotherapy on recovery characteristics. PLOS ONE, 10(9), e0139028.
Hussain, D., & Cohen, M. (2018). Clinical effects of regular cold water immersion on health and wellbeing. International Journal of Circumpolar Health, 77(1), 143–152.
Tipton, M. J., Collier, N., Massey, H., Corbett, J., & Harper, M. (2017). Cold water immersion: Kill or cure? Experimental Physiology, 102(11), 1335–1355.
van Marken Lichtenbelt, W. D., Vanhommerig, J. W., Smulders, N. M., Drossaerts, J. M., Kemerink, G. J., Bouvy, N. D., … Schrauwen, P. (2009). Cold-activated brown adipose tissue in healthy men. New England Journal of Medicine, 360(15), 1500–1508.*
Íslensk fæðubótarefni úr hreinum íslenskum hráefnum frá sjálfbærum auðlindum.
Köld böð hafa orðið sífellt vinsælli á Íslandi á síðustu árum, Í þessari grein verður fjallað um heilsufarsleg áhrif kaldra baða, með áherslu á vísindalegar heimildir og reynslu fólks. Íslendingar hafa löngum notað náttúrulega heita og kalda potta til að hressa líkama og sál.
Sífellt fleiri rannsóknir skoða áhrif kuldaáreitis á andlega heilsu. Regluleg útsetning fyrir köldu vatni virðist geta haft jákvæð áhrif á skap og streituþol (Hussain & Cohen, 2018).
Margir lýsa því að köld böð hafi jákvæð áhrif á andlega heilsu. Samkvæmt rannsókn Hofmann og félaga (2016) getur kuldaáreiti valdið losun endorfína og annarra taugaboðefna sem bæta líðan og draga úr kvíða og þunglyndi.
Ein möguleg skýring er aukin losun taugaboðefna eins og noradrenalíns og dópamíns. Einnig getur kuldaáreiti virkjað svokallaða hormesis-svörun – það er að líkaminn styrkist við hóflegt álag. Sum gögn benda til þess að regluleg köld böð geti dregið úr einkennum þunglyndis hjá sumum einstaklingum, þó að frekari rannsóknir séu nauðsynlegar (Hussain & Cohen, 2018).
Oft er sagt að „kaldur sjór hressir hugann“, þar sem fólki líður oft betur eftir kalda potta eða sjóböð.
