Áhrif jákvæðs hugarfars á líkamlega og andlega heilsu
Jákvætt hugarfar getur haft mikilvægt hlutverk í heilsu og vellíðan fólks. Með jákvæðu hugarfari er meðal annars átt við bjartsýni, von, jákvæðar tilfinningar, lífsánægju og trú á að hægt sé að takast á við erfiðleika. Það þýðir þó ekki að einstaklingur þurfi alltaf að vera glaður eða horfa fram hjá vandamálum. Heilbrigt jákvætt hugarfar felst frekar í því að geta viðurkennt erfiðar aðstæður en um leið haft trú á eigin getu og möguleikanum á að hlutir geti þróast til betri vegar. Rannsóknir hafa sýnt að slík sálræn vellíðan tengist bæði betri andlegri heilsu og ýmsum jákvæðum þáttum líkamlegrar heilsu (Hernandez et al., 2018).
Áhrif á andlega heilsu
Ein augljósasta leiðin sem jákvætt hugarfar getur haft áhrif á einstakling er í gegnum andlega líðan. Bjartsýnir einstaklingar hafa tilhneigingu til að beina athyglinni frekar að mögulegum lausnum en að festast eingöngu í vandamálinu sjálfu. Þegar einstaklingur lendir í erfiðleikum getur sú hugsun að ástandið sé tímabundið eða að hægt sé að hafa áhrif á það aukið þrautseigju og auðveldað honum að takast á við álag.
Jákvæð sálfræði hefur sérstaklega rannsakað aðferðir sem miða að því að efla jákvæðar tilfinningar og vellíðan. Slíkar aðferðir geta til dæmis falist í því að beina athygli að því sem gengur vel, rækta þakklæti, setja sér merkingarbær markmið og nýta eigin styrkleika. Safngreining Sin og Lyubomirsky (2009), sem náði til 51 rannsóknar og rúmlega 4.000 þátttakenda, sýndi að inngrip úr jákvæðri sálfræði tengdust aukinni vellíðan og minni einkennum þunglyndis. Nýrri rannsóknir hafa einnig fundið jákvæð áhrif slíkra inngripa, þó áhrifin séu oft lítil eða miðlungs mikil og niðurstöður geti verið mismunandi eftir rannsóknaraðferðum og þátttakendum (Lim & Tierney, 2023).
Jákvætt hugarfar getur einnig haft áhrif á það hvernig fólk upplifir streitu. Þegar einstaklingur telur sig geta tekist á við aðstæður eru minni líkur á að hann upplifi þær sem algjörlega yfirþyrmandi. Bjartsýni getur því virkað sem eins konar sálrænn verndarþáttur þegar fólk tekst á við mótlæti. Þetta þýðir þó ekki að jákvæð hugsun komi í stað faglegrar meðferðar þegar um geðraskanir er að ræða. Hún getur frekar verið einn þáttur af mörgum sem styðja við góða andlega heilsu.
Áhrif á líkamlega heilsu
Tengsl jákvæðs hugarfars og líkamlegrar heilsu hafa einnig verið rannsökuð töluvert. Rasmussen, Scheier og Greenhouse (2009) gerðu safngreiningu á 83 rannsóknum á sambandi bjartsýni og líkamlegrar heilsu. Niðurstöðurnar sýndu marktæk tengsl milli bjartsýni og betri heilsufarslegra útkomna. Tengsl komu meðal annars fram varðandi hjarta- og æðasjúkdóma, líkamleg einkenni, verki og ýmsa lífeðlisfræðilega mælikvarða.
Höfundarnir bentu þó á að áhrifin væru ekki mjög stór og væru sterkari þegar heilsa væri metin með huglægu mati en með hlutlægum mælingum. Því er mikilvægt að túlka niðurstöðurnar af hófsemi (Rasmussen et al., 2009).
Ein möguleg skýring á þessum tengslum er að jákvætt hugarfar hafi áhrif á heilsuhegðun. Bjartsýnir einstaklingar virðast til dæmis að einhverju leyti líklegri til að hreyfa sig, borða hollari mat og forðast reykingar. Slík hegðun getur síðan dregið úr hættu á langvinnum sjúkdómum. Rannsóknir benda einnig til þess að jákvæð sálræn vellíðan geti tengst streituviðbrögðum líkamans og starfsemi hjarta- og æðakerfisins, þó ekki sé alltaf hægt að fullyrða að jákvætt hugarfar sé bein orsök betri heilsu (Hernandez et al., 2018).
Tengsl hafa jafnframt fundist milli jákvæðrar sálrænnar vellíðanar og lífslíka. Í safngreiningu Chida og Steptoe (2008) kom fram að jákvæð sálræn vellíðan tengdist lægri dánartíðni, sérstaklega meðal einstaklinga sem voru heilbrigðir í upphafi rannsókna. Höfundarnir töldu að jákvæðar tilfinningar, lífsánægja, von og bjartsýni gætu öll átt þátt í þessum tengslum. Mikilvægt er þó að hafa í huga að rannsóknir af þessu tagi sýna fyrst og fremst fylgni. Aðrir þættir, til dæmis félagsleg staða, lífsstíll, tengsl við annað fólk og fyrra heilsufar, geta einnig haft áhrif bæði á hugarfar og heilsu.
Niðurlag
Á heildina litið benda rannsóknir til þess að jákvætt hugarfar geti verið mikilvægur þáttur í bæði andlegri og líkamlegri heilsu. Bjartsýni og jákvæðar tilfinningar geta meðal annars tengst meiri vellíðan, færri einkennum þunglyndis, betri heilsuhegðun og hagstæðari líkamlegum heilsufarsútkomum. Jákvætt hugarfar er þó ekki töfralausn og kemur hvorki í stað læknismeðferðar né sálfræðilegrar aðstoðar. Einnig er óraunhæft að ætlast til þess að fólk upplifi aðeins jákvæðar tilfinningar. Heilbrigð nálgun felst frekar í að viðurkenna bæði jákvæðar og neikvæðar tilfinningar en reyna um leið að rækta von, bjartsýni og aðferðir sem hjálpa einstaklingnum að takast á við áskoranir. Með þeim hætti getur jákvætt hugarfar orðið einn af mörgum þáttum sem stuðla að heilbrigðara og innihaldsríkara lífi.
Heimildir
Chida, Y., & Steptoe, A. (2008). Positive psychological well-being and mortality: A quantitative review of prospective observational studies. Psychosomatic Medicine, 70(7), 741–756. https://doi.org/10.1097/PSY.0b013e31818105ba
Hernandez, R., Bassett, S. M., Boughton, S. W., Schuette, S. A., Shiu, E. W., & Moskowitz, J. T. (2018). Psychological well-being and physical health: Associations, mechanisms, and future directions. Emotion Review, 10(1), 18–29. https://doi.org/10.1177/1754073917697824
Lim, W. L., & Tierney, S. (2023). The effectiveness of positive psychology interventions for promoting well-being of adults experiencing depression compared to other active psychological treatments: A systematic review and meta-analysis. Journal of Happiness Studies, 24(1), 249–273. https://doi.org/10.1007/s10902-022-00598-z
Rasmussen, H. N., Scheier, M. F., & Greenhouse, J. B. (2009). Optimism and physical health: A meta-analytic review. Annals of Behavioral Medicine, 37(3), 239–256. https://doi.org/10.1007/s12160-009-9111-x
Sin, N. L., & Lyubomirsky, S. (2009). Enhancing well-being and alleviating depressive symptoms with positive psychology interventions: A practice-friendly meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 65(5), 467–487. https://doi.org/10.1002/jclp.20593
